|
İSRAİL'İ TANI
İsrail Devleti (İbranice: מדינת ישראל; Medīnat Yisra'el, Arapça:دولة
إسرائيل; Dawlat Isrā'īl), Asya ve Afrika kıtalarının kesiştiği yerde
bulunan bir devlettir. Coğrafi olarak, Asya kıtasında bulunmaktadır;
batısında Akdeniz, kuzeyinde Lübnan ve Suriye, doğusunda Ürdün,
güneyinde ise Mısır ve Kızıldeniz ile çevrilidir. işgal ettiği
Kudüs ü şerifi başkent ilan etmiş durumdadır. Önce parayla, hileyle
sonra kanla geldiler ve oturamıyorlar, nasıl gidecekleri ise
belli. İsrail devlet anlayışı faşizm ve kominizmin son ve keskin
pratiğidir.
Uzun ve dar bir şekile sahip olan İsrail, 470 km uzunluğunda olup,
en geniş bölgesi yaklaşık 135 km'dir. Sınırları ve ateşkes hatları
içerisinde kalan toplam yüzölçümü 27.817 km²'dir. İsrail, yaklaşık
7.000.000'luk nüfusuyla, çeşitli din, kültür ve sosyal geleneklere
sahip insanları, batının menfaat yollarına hitab ederek ve
yardımlarını alarak mevcut toprakları zorla zapt edip devlet
olma çabasında küçük faşist, aşırı ırkçı, bir topluluktur. Müslüman
Filistin devletinin ve Arap'ların tek rahatsız, işgalci ve
davalı komşusudur. Para birimi Yeni İsrail Şekeli'dir
Yahudiler 19. yüzyılın sonlarında devlet kurma çalışmalarına
başladılar. Arz-ı mevut (vadedilmiş topraklar) üzerine devlet kurma
çalışmaları ilk önce İngilterede görülür. 1848de İngiliz hükumeti
bir genelgeyle Filistindeki konsoloslarını, Yahudilerin himayesine
verdi. 1870te Yahudi faaliyetlerinin merkezi İngiltereden Rusyaya
geçti. Siyonist hareketlerin başına geçen Theodor Herzl, Filistinde
bir Yahudi devletinin kurulması için birçok çalışmalarda bulundu.
Bunun gayesi bir Yahudi şirketi kurup, vadedilmiş topraklar üzerine
müstakil ve üç dört milyon Yahudiye yetecek genişlikte toprak satın
almaktı. Herzl, İngiltere gibi güçlü bir devleti arkasına alarak,
gayesine ulaşma çabasındaydı. Herzl, Yahudi devletinin ancak, kutsal
topraklar üzerinde kurulmasını istediğinden, 1870 yılından itibaren
Filistin toprakları üzerinde tarımsal yerleşme merkezleri teşkil
etmeye başladılar. 1870-1896 yılları arasında Filistinde on yedi
tarım kolonisi kuruldu.
Herzl, devrin Osmanlı Sultanı İkinci Abdülhamid ile görüşerek, ondan
Filistinde bir Aristokratik Cumhuriyet kurmak için izin istedi ve
bazı tekliflerde bulundu. Fakat Sultan Herzlin talep ve israrlarını
kabul etmemiş, hatta kati bir lisanla haberleşmeyi kesmiştir.
Birinci Dünya Savaşı sonunda, Ortadoğuda İngiltereye dost bir
devlet kalmamıştı. İngiliz menfaatleri, bu bölgede bir dost devletin
bulunmasını icab ettiriyordu. Filistinde kurulacak bir Yahudi
devleti bu boşluğu doldurabilecekti. Bundan dolayı 2 Kasım 1917de
İngiltere dışişleri bakanı Arthur Balfour'un girişimiyle Balfour
Deklerasyonu, 1917 süreci başlatılmış oldu. Birleşmiş Milletler
Cemiyeti de 1920 yılında, Filistin üzerinde İngiliz mandasını
tanıdı. Bundan sonra kurulan bir Yahudi bürosu İngiltere nezdinde
Yahudi haklarını temsil etmeye başladı. Sultan İkinci Abdülhamid
Han'ın kabul etmediği şartlar arasında bulunan bir üniversite 1925
yılında Skopus Dağı'nda kurulmaya başlandı.
Bundan sonraki yıllarda Almanya'nın Yahudilere olan allerjisi
Filistine büyük bir Yahudi göçü başlattı. Filistindeki Araplar bu
göçe karşı koyduklarından İngiltere, Yahudi göçlerinin
durdurulmasına karar verdi. Bunun üzerine Siona bağlı Askeri Yahudi
Teşkilatı Hagana, Filistine göç konusunda İngilterenin aldığı bu
kısıtlayıcı kararı protesto amacıyla silahlı terör eylemlerine
girişti.
Birleşmiş Milletler Paylaşım Planı (1947)Filistine de gizli Yahudi
göçleri düzenlemeye başladı. İkinci Dünya Harbinin müttefiklerin
galibiyetiyle bitmesinden sonra, Filistin meselesi son safhasına
ulaşmıştı. İngiltere daha sonra Amerikanın yardımını sağladıktan
sonra, Filistin meselesini Birleşmiş Milletler'e götürüp, meselenin
çözülmesini istedi. Birleşmiş Milletler 1947 Kasımında Filistinin
biri Yahudi öteki Arap olmak üzere iki devlet arasında
paylaşılmasına karar verdi. Kudüs şehrine ise Birleşmiş Milletler
denetiminde milletlerarası bir bölge statüsü tanındı. Bu çözüm
Arapları tatmin etmedi. Filistin iç savaşı başladı.
14 Mayıs 1948de BM paylaşım planı uyarınca David Ben-Gurion
tarafından İsrail Devletinin kuruluşu ilan edilmiştir. 24 saat
sonra, Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak orduları saldırıya
geçerek İsrail topraklarına girmişlerdir. Yeni kurulmuş, donanımı
yetersiz İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), İsraillilerin "İsrailin
Bağımsızlık Savaşı" olarak adlandırdıkları ve yaklaşık 15 ay süren
ve 6000in üzerinde İsraillinin yaşamına malolan (ülkenin o dönemki
Musevi nüfusunun takriben yüzde biri) savaşta Arap ordularını geri
püskürtmüşlerdir.
1949 yılının ilk aylarında BM nezdinde İsrail ile onunla savaşan
Arap ülkelerinin herbiri (o dönemden beri İsraille müzakere
masasına oturmayı reddeden Irak hariç) arasında doğrudan müzakereler
düzenlenmiş ve bunların sonucunda bir ateşkes anlaşması
imzalanmıştır. Ateşkes anlaşması uyarınca sahil şeridi, Celile ve
tüm Necef İsraile, Yehuda ve Samiriye (Batı Şeria) Ürdüne, Gazze
Mısır yönetimine ve Kudüsün ise Eski Şehrin de dahil olduğu doğu
kısmı Ürdüne, batısı da İsraile bırakılmıştır. İsrail'in
Filistinliler ile olan gerginliği ise sürmekte, bu gerginlik Orta
Doğu'da istikrarsızlık nedeni olmaya devam etmektedir.
Coğrafya
İsrail, Ortadoğuda Doğu Akdeniz kıyısındadır. Batısında Akdeniz,
kuzeyinde Lübnan ve Suriye, doğusunda Ürdün, güneybatısında Sina
Yarımadası ve Gazze vardır. Ülkenin güney bölgesi, Necef Çölünden
meydana gelir. Kuzeydoğu kesimi ise Şeria Hendeğine açılır.
Güneydoğuda dik yükseltiler vardır. Lut Gölü bu bölgededir. Akdeniz
kıyı bölgesinin kuzey bölümü Yafadan Karmel Dağına kadar uzanarak,
Şaran Ovası adını alır.
Karmel Dağı'nın doğusunda Kişon Irmağı vadisi boyunca uzanan
Esdradelon Ovası yer alır. Ova, Taberiye Gölü'ne kadar uzanır. Ürdün
Nehri buradan geçerek deniz yüzeyinden 394 m aşağıdaki Lut Gölüne
dökülür. Lut Gölü'nün sadece güneybatı sahili İsrailindir.
İsrailin doğu bölgeleri dağlıktır. Buralar Şamiriye ve Yahudiye
tepelerinden Necef Dağı'na kadar uzanır. İsrailin en yüksek noktası
1208 mlik Nyron Dağı, Taberiye Gölü'nün kuzeybatısındadır. Golan
Tepeleri de kuzeydoğudadır. Şamiriye ve Yahudiye tepeleri üzerinde
Kudüsün bulunduğu yaylanın bir kısmı yer alır.
İklim
İsrailde yazlar kurak ve sıcak geçer. Yağmur ancak Aralık, Ocak ve
Şubat aylarında yağar. Yıllık ortalama yağış miktarı 1000 mm
civarındadır. Yıllık sıcaklık ortalaması yazın 24-32°C arasında,
kışın ise 7 ila 16°C arasındadır. Bu ortalama Necef çölünde 38°Cyi
aşar.
Kaynaklar
Ülke topraklarının yarıdan fazlasını meydana getiren Necef Çölü,
çorak volkanik engebelerle sınırlanmış, geniş bir bozkır ovasıdır.
Batı kesiminde kuru yaylalar bulunur. Galilea ve Carmelin yüksek
tepeleri Halep çamları ve meşe ağaçları ile kaplıdır. En tipik bitki
örtüsü Akdeniz makileridir. Akdeniz kıyı bölgesi verimli ve
yeşilliktir. İsrailde hızlı bir ağaçlandırma çalışmaları
yapılmaktadır. Yabani hayvanlarının soyu gittikçe azalmıştır. Çok
çeşitli kuş türleri vardır.
Madenler
İsrailin en verimli ve değerli maden yatakları, Lut Gölü bölgesinde
bulunan potasyum, sodyum, mağnezyum ve tuz kaynaklarıdır. Bakır,
kaya fosfatları, manganez, cam toprağı, kaolin, demir cevheri,
petrol ve tabii gaz Necefte bulunur.
Semboller
İsrail Devleti'nin bayrağı Musevi dua şalı tallit'in deseninden
esinlenilmiştir ve rengi Davud'un Kalkanı'nın (Magen David) rengi
olan mavidir.
İsrail Devleti'nin resmi amblemi Yedi Kollu Şamdan'dır (Menora), bu
şamdanın şeklini eski çağlardan beri varolduğu bilinen moriah isimli
yedi dallı bitkiden aldığı söylenir. İki yanındaki zeytin dalları
İsrail'in barış arayışlarını simgelediği iddia edilir. Menora'nın
kökeni ve anlamı ile ilgili birçok iddia ortaya atılmıştır.
Siyasi sistem
Devlet Başkanı - Cumhurbaşkanı (İsrail Cumhurbaşkanı (İbr. Nasi)
yedi yılda bir Knesset (Meclis)'in çoğunluğunun oyu ile seçilir.
Devlet Başkanı genellikle törensel ve resmi görevleri yerine
getirir; ancak af yetkisi gibi yürütme yetkilerine de
sahiptir.Başbakanlığa Cumhurbaşkanı tarafından çoğunluğu kazanan
partinin lideri seçilir. Hükümete parlamento dışından bakan tayin
edilebilmektedir.
Meclis - Tek Meclis (Parlamento) Knesset: 120 üye
Seçim Sistemi - Nispi Temsil
En düşük oy verme yaşı - 18 yaş
En uzun hükümet dönemi - 4 yıl
Ekonomi
İsrail ekonomisi, tarım, sanayi ve turizme dayalıdır. Başka
ülkelerde yaşayan Yahudilerin ve ABDnin yardımı, ekonomisinin
gelişmesine çok büyük katkıda bulunmuştur. Kişi başına düşen milli
gelir, dünyanın en zengin ülkelerinden biri olduğunu kanıtlar
niteliktedir. Ayrıca başka ülkelerdeki Yahudilerin sahip olduğu
büyük firmalar da düzenli olarak İsrail'e para aktarmaktadır.[kaynak
belirtilmeli] Çeşitli ülkelerdeki Yahudi Lobileri tarafından
desteklenmektedir.
Küçük bir ekonomiye ve nispeten sınırlı bir iç pazara sahip olan
İsrail, ekonomik açıdan büyümek ve genişlemek için dış pazarlara
bağımlıdır. İthalat ve ihracatı gayri safi milli hasılanın %80inden
fazlasını oluşturur. İsrail öncelikle, elektrikli motorlar ve
teçhizat, kontrol ekipmanı, tıbbi ve bilimsel teçhizat, elektrikli
eşyalar, ofis makinaları ve bilgisayarlar gibi işlenmiş malların
ihracatını yapar.
Uzun süreli serbest ticaret anlaşmaları sonucunda, Amerika
Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği İsrail ihracatının üçte
ikisini kapsamaktadır. 2000 yılında İsrail, bütün ihracatının
%39unda Amerikayı hedef alırken, Avrupa Birliği ihracatın %27sini
oluşturmuştur. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği dışında
İsrailin Türkiye, Kanada, Çek Cumhuriyeti, Slovak Cumhuriyeti,
Macaristan, Polonya, Slovenya, Meksika, Romanya ve Bulgaristan ile
de serbest ticaret anlaşmaları vardır.
Tarım
İsrail tarımının temel birimini kibbutzlar teşkil eder. Kibbutz, bir
kollektif üretim teşkilatıdır. Necef Çölü uzun çalışmalardan sonra
ekilebilir duruma getirilmiş ve tarımsal üretim artmıştır. Kibbutz,
kollektif çiftlikleri biçiminde teşkilatlanmış olmasına rağmen
kooperatif şeklinde birimler de vardır. Bu birimlere moşavim denir.
Tarım bu teşkilatlar tarafından yapılır. İsrail toplam işgücünün %
6,5u tarım sektöründe çalışmaktadır. İsrailde sulama şebekesi çok
gelişmiştir. 400.000 hektardan büyük bir alan sulanabilmektedir. Ana
tarım bölgesi Eşdraelondur. Sahil ovaları da vadiler kadar
verimlidir. Yetiştirilen başlıca tarım ürünleri; tahıllar,
turunçgiller, şekerpancarı, üzüm ve vişnedir.
Hayvancılık
Otlakların az olması sebebiyle hayvancılık gelişmemiştir. İsrailde
sığır ve koyun yetiştirilir. Son yıllara kadar yasak olan domuz
besiciliği önemli boyutta değildir zira Yahudiler domuz yemezler.
Bunun yanında kümes hayvanları çoktur. Hayvanlardan elde ettiği
ürünler kendi ihtiyacını karşılar. Balıkçılık çok gelişmiş olup,
Hint ve Atlas Okyanusu'na çıkardığı gemilerle yapılan avcılık ile
yılda 25.000 tondan fazla balık avlanır.
Sanayi
İsrailde sanayi giderek gelişmektedir. Sanayi devrimi 1958-1965
yılları arasında gerçekleşmiştir. Bu dönemde ülke sanayisi % 142
oranında artış göstermiştir. Potasyum ve bakır sanayii bunların
başlıcalarıdır. Toplam işgücünün % 33.4ü sanayii alanında
çalışmaktadır. Sanayi bölgeleri Tel Aviv ve Hayfada toplanmıştır.
Gelişen sanayi sektörlerinin başlıcaları; ilaç, optik, elektrik
malzemesi, elmas işletmeciliği, silah sanayisidir.
Ticaret
Dış satımının üçte birinden fazlasını elmas sanayii sağlamaktadır.
İhraç ettiği malların başında turunçgiller gelmektedir. Bunlar,
portakal, muz, narenciye ve üzümdür. Bugün dışarıya uçak ve silah
satmakta, fakat ticaret dengesi devamlı açık vermektedir. İthalat
özellikle mamül eşya ve sanayide kullanılan hammaddeler üzerinde
yoğunlaşmıştır. Ticaretinin büyük bir kısmını ABD, İngiltere ve
Almanya ile yapar
İsrailde, bilim ve teknoloji alanında çalışanların toplam nüfusa
olan oranı ile araştırma ve geliştirmeye (AR-GE) ayrılan miktarın
Gayri Safi Milli Hasılaya (GSMH) olan oranı dünyanın en yüksek
oranları arasında yer almaktadır ve iş gücünün boyutlarıyla
karşılaştırıldığında, İsrail tabii bilimler, mühendislik, tarım ve
tıp alanlarında eserleri mevcuttur.
|