İran'ın nükleer enerji elde etmek için başlattığı ancak başta ABD olmak üzere bazı ülkelerin nükleer kıskançlığı ile karşı karşıya kalması silah üretmek için başladığını iddiayla projenin engellemeye çalışılması fayda vermedi ve İran bu gün nükleer klüp üyesi. Darısı başımıza.

İran'ın nükleer ilgisi Şah döneminde başladı ve ABD tarafından  SSCB'ye karşı nükleer güç haline getirilmek istendi de söylenir! Bu girişimler çerçevesinde ABD tarafından 1967 yılında İran, Türkiye ve Pakistan’da birer 5 MW’lık araştırma reaktörü kurulmuştur. 1968 yılında İran “Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması”nı (NPT) imzaladı ve barışçıl amaçlarla nükleer faaliyetlerini yürütme hakkı kazandı. İran’daki nükleer faaliyetleri tetikleyen ABD desteği ve Stanford Araştırma Enstitüsü’nün raporu oldu. Bu rapora göre; İran 1990 yılına kadar 20.000 MW’lık elektrik kapasitesine ihtiyaç duyacaktı. Bunun üzerine Şah, 20 yılda 23.000 MW’lık nükleer enerji hedefini açıklamıştır. Bu gelişmeleri takiben, Avrupa ve Amerikan firmaları bu programa ortak olmak için birbirleriyle yarışmaya başlamışlardır.

İran'da cumhuriyetin kuruluşu ile ABD ve İran iki can düşmanı oldular. ABD tahakküm edemiyeceğini sezdiği çok sesli yönetimin, İran'ın bölgede daha fazla güçlenmesine izin vermedi.

2002 yılında Ulusal Direniş Konseyi’nin eski bir üyesi ülkesine  ihanette bulunarak (Bu kuruluş ABD ve Avrupa Birliği’nde terörist grup olarak ilan edilmiş olan ve Tahran’da önde gelen eleştirmenlerden Alireza Jafarzadeh)  Natanz ve Arak’taki iki gizli nükleer tesisi batıya ispiyon etmiştir. Bu açıklamaların ardından ABD, İran’ı nükleer silah yapmaya teşebbüs etmekle suçlamış ve nükleer kriz süreci başlamıştır.

Avrupa Birliği aktif bir pozisyon alarak İran ile görüşmelere başlamıştır.

Kriz günümüze kadar inişli çıkışlı devam etmiştir. Rusya ve Çin krizde ABD'ye göstermelik te olsa karşı çıkarken, Amerikalı yöneticiler Birleşmiş Milletler'den İran'a askeri müdahale de dahil olmak üzere çok sert önlemler çıkartmaya çalışmış fakat başarılı olamamıştır. Çok komiktir ki tek başına İran'ı gözü de kesmemektedir. İran ise çalışmalarının tamamen barışçıl amaçlı olduğunu ve enerjinin en önemli hedef olduğunu iddia etmiştir.

 

700 Yıldır Türk'e askeri  tehdit sergilememiş düşmanlarımızla antant yapmamış tek komşumuzdur, Farklı görüşte olan sosyal bilimciler olabilir. Fakat tarih/realite vakıalarla ilgilidir.  İran'ı kısaca tanımak istersek; İran nüfusunun %61'ini Farslar, %30'ünü Azeriler ve %4'sini Türkmenler, %3'ünü Araplar, %2'sini Beluciler, oluşturur.
İran nüfusunun dini yapısının %89'unu Şii Müslümanlar, %11'ini Sünni Müslümanlar,  oluşturmaktadır. Ülkenin resmi mezhebi olan Şiilik; biz Türkler'in mezhep imamı olan Ebu Hanife'nin Hocası İmam ı Caferi'nin küçük farklarla renklenmiş itikat detayları olup, ülkenin özellikle orta ve kuzey kısımlarında güçlüdür. Sünnilik ise ağırlıklı olarak ülkenin orta batısında ve Pakistan sınırındaki Belucilerde ve Horasan eyaletinde yerleşik Türkmen lerde  yaygındır.
Önderleri Ayetullah Humeynidir. 1979 da Humeyni önderliğinde İslam reformu adını verdikleri cumhuriyete geçiş sürecinden sonra yapılan ilk halk oylamasında genç rejim %98.2 evet oyu almıştır.  Humeyni'nin devletin başına onursal olarak geçtikten itibaren tek bir yatak ve kitaplarından başka  hiç bir lüks tahsisne gitmeden hükümet etmesi, yaşaması,  siyasal tarih açısından anlamlıdır. Ülke yeniden kurulunca elbette bir takım sancılar çekmiştir. Şah varislerinin finansa ettiği  kominist Halkın Mucahitleri Örgütü ülkede anaşizm çıkarsa da başarılı olamamıştır. Modern İran tarihi böyle başlıyor. Öz güvenli bir ülke İran. Ekonomisi;  devletin ve şirketlerin yönetiminde olan petrol sanayisinin, küçük çapta özel ticaretin ve tarımın karışımından oluşmaktadır. İran ekonomisi enflasyon ve işsizlikten olumsuz etkilenmiştir. 20.YY'nin başlarında hizmet sektörü GSYIH'nin en büyük dilimini oluşturmaya başlamış, hizmet sektörünü sanayi ve tarım sektörleri takip etmiştir. Devlet bütçe gelirlerinin yaklaşık %45'i petrol ve doğal gaz gelirlerinden, %31'i ise vergilerden elde edilmektedir.
Günümüzde ülkenin ekonomik kaderini tayin eden, petrol ve doğalgazdır. Modernleşmesi ve sanayileşmesi hep petrole dayalı olarak gerçekleşmiştir. 1908’den beri işletilmekte olan petrolün tamamına yakın güneybatıdaki Huzistan bölgesinden ve Zağros Dağları ile Basra Körfezi kıyıları arasında kalan şeritten çıkarılır. İç bölgelerdeki nispeten zayıf ya da işletilmesi güç petrol yatakları ise doğalgaz bakımından zengindir. Dünya petrol rezervlerinin % 10’unun, doğalgaz rezervlerinin ise % 20’sinin İran’da olduğu tahmin edilmektedir. İran-Irak Savaşı öncesinde yıllık 300 milyon tona kadar çıkan savaş döneminde 50-60 milyon tona düşen petrol üretimi bugün hâlâ 200 milyon tonun altındadır. Ülkenin en önemli sanayi işkolu petrole bağlı olarak gelişen petro-kimya sektörüdür. Rafineriler dışında petrol ve doğalgaz boru hatları da petrolün işlenmesi ve iletilmesi açısından önem taşımaktadır.

.